Phụ nữ mang thai khi mắc sởi có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn do những thay đổi của hệ miễn dịch trong thai kỳ. Bệnh không chỉ ảnh hưởng sức khỏe của mẹ, mà còn làm tăng nguy cơ sinh non và sảy thai. Nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời, thai nhi cũng có thể chậm phát triển. Bài viết dưới đây cung cấp những thông tin cần biết về bệnh sởi ở phụ nữ mang thai, bao gồm dấu hiệu nhận biết, mức độ nguy hiểm và cách chăm sóc trong thai kỳ.
Tìm hiểu chung về bệnh sởi trong thai kỳ
Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi (Measles virus) thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết chứa virus. Đây là một trong những bệnh có khả năng lây nhiễm rất cao, đặc biệt tại nơi đông người hoặc trong giai đoạn có dịch.
Trong thai kỳ, hệ miễn dịch có sự điều chỉnh tự nhiên – gọi là dung nạp miễn dịch (immune tolerance) – để cơ thể mẹ không đào thải thai nhi. Điều này đồng thời có thể làm giảm một phần khả năng chống lại các tác nhân nhiễm trùng, bao gồm cả virus sởi. Do đó, phụ nữ mang thai mắc sởi có nguy cơ biến chứng hô hấp (như viêm phổi) cao hơn so với người không mang thai, và cần được theo dõi y tế chặt chẽ để phát hiện sớm, xử trí kịp thời. Bệnh cũng liên quan đến nguy cơ sinh non hoặc thai chậm phát triển trong một số trường hợp.
Bệnh thường gặp ở những thai phụ chưa tiêm vắc xin sởi, tiêm chưa đầy đủ, chưa từng mắc bệnh trước đó hoặc không còn miễn dịch bảo vệ. Ngoài ra, việc tiếp xúc gần với người mắc bệnh, sinh sống trong khu vực có dịch hoặc thường xuyên ở môi trường đông người cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm trong thai kỳ. Vì vậy, việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và chủ động phòng ngừa có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.
Sởi trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến cả sức khỏe mẹ và sự phát triển của thai nhi
Dấu hiệu bệnh sởi ở bà bầu
Về cơ bản, dấu hiệu bệnh sởi ở bà bầu không khác nhiều so với người bình thường và thường tiến triển theo từng giai đoạn. Tuy nhiên, trong thai kỳ, các triệu chứng có thể khiến cơ thể mệt mỏi nhiều hơn và dễ làm tăng nguy cơ biến chứng nếu không được theo dõi phù hợp. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp của bệnh sởi ở phụ nữ có thai:
- Sốt cao ≥38.5°C kéo dài, kèm mệt mỏi toàn thân và đau nhức cơ khớp rõ rệt, thường nặng hơn so với cảm cúm thông thường.
- Ho khan, đau họng, chảy mũi và viêm kết mạc mắt, dễ gây khó chịu kéo dài trong sinh hoạt hằng ngày.
- Xuất hiện hạt Koplik – các chấm trắng nhỏ ở niêm mạc má trong miệng, thường xuất hiện trước phát ban khoảng 1 – 2 ngày.
- Ban đỏ dạng dát sẩn xuất hiện từ vùng mặt, sau tai rồi lan dần xuống thân mình và toàn thân.
- Khi ban mọc, thai phụ vẫn có thể sốt cao, kèm cảm giác kiệt sức, ăn uống kém hoặc mất nước.
- Một số trường hợp có thể xuất hiện khó thở, thở nhanh hoặc ho nhiều do biến chứng hô hấp liên quan đến bệnh sởi.
- Thai phụ cần đặc biệt lưu ý nếu có dấu hiệu thai máy giảm, đau bụng hoặc mệt nhiều bất thường trong thời gian mắc bệnh.
Thai phụ có thể sốt cao kèm mệt mỏi và đau nhức rõ rệt
Bệnh sởi ở phụ nữ mang thai có nguy hiểm không?
Nếu diễn tiến nặng hoặc xuất hiện biến chứng, bệnh sởi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cả mẹ và thai nhi. Thai phụ mắc sởi không chỉ có nguy cơ cao gặp các biến chứng hô hấp như viêm phổi, suy hô hấp, mà còn có thể đối mặt với nguy cơ sinh non, sảy thai hoặc thai chậm phát triển trong một số trường hợp.
Dưới đây là những biến chứng cần đặc biệt lưu ý khi phụ nữ mang thai mắc sởi:
1. Biến chứng hô hấp và toàn thân ở mẹ
Ở phụ nữ mang thai, bệnh sởi có thể nhanh chóng tác động lên hệ hô hấp và toàn trạng cơ thể nếu bệnh diễn tiến nặng hoặc không được theo dõi kịp thời. Một số biến chứng đáng lưu ý gồm:
- Viêm phổi do sởi: Đây là biến chứng nghiêm trọng thường gặp nhất ở thai phụ mắc sởi. Tình trạng viêm phổi có thể gây ho nhiều, khó thở, giảm oxy máu và làm tăng nguy cơ suy hô hấp, đặc biệt ở những người có thể trạng yếu hoặc mắc bệnh lý nền.
- Suy hô hấp cấp: Khi tổn thương phổi tiến triển, nồng độ oxy trong máu (SpO₂) có thể giảm nhanh, biểu hiện qua thở nhanh, tím môi hoặc cảm giác hụt hơi. Lúc này, cần can thiệp hỗ trợ hô hấp ngay – chậm trễ có thể ảnh hưởng đồng thời đến cả mẹ lẫn thai nhi.
- Bội nhiễm vi khuẩn đường hô hấp: Sởi làm suy giảm miễn dịch tạm thời, tạo điều kiện để vi khuẩn tấn công đường hô hấp. Kết quả là thai phụ dễ bị viêm phế quản, viêm phổi bội nhiễm hoặc nhiễm khuẩn tai mũi họng – kéo dài thời gian hồi phục đáng kể.
- Mất nước và rối loạn điện giải: Sốt cao kéo dài, ăn uống kém và mệt mỏi có thể khiến thai phụ mất nước, suy nhược và gây bất lợi tuần hoàn cũng như quá trình nuôi dưỡng thai nhi.
- Suy kiệt cơ thể: Tình trạng sốt kéo dài kết hợp với giảm hấp thu dinh dưỡng có thể làm thai phụ kiệt sức, giảm thể trạng và tăng nguy cơ diễn tiến nặng nếu không được chăm sóc phù hợp.
- Viêm não do sởi: Đây là biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng nghiêm trọng, có thể xảy ra ở người lớn mắc sởi nặng. Triệu chứng gồm đau đầu dữ dội, lơ mơ, co giật hoặc rối loạn ý thức. Cần đưa thai phụ đến cơ sở cấp cứu ngay – không chờ đợi . Với thai phụ, biến chứng này đặc biệt nguy hiểm do liên quan đến cả an toàn của mẹ lẫn thai nhi.
2. Nguy cơ ảnh hưởng đến thai kỳ
Bệnh sởi trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ biến chứng sản khoa, đặc biệt khi thai phụ sốt cao kéo dài, suy hô hấp hoặc suy giảm thể trạng do nhiễm trùng nặng. Sốt cao và thiếu oxy ở mẹ có thể làm rối loạn tuần hoàn nhau thai. Nhau thai là cấu trúc trung gian cung cấp oxy và dinh dưỡng cho thai nhi, nên khi chức năng này bị ảnh hưởng, sự phát triển của thai trong tử cung cũng bị tác động trực tiếp.
Một số biến chứng thai kỳ có thể gặp gồm:
- Tăng nguy cơ sảy thai: Nguy cơ này thường đáng lưu ý hơn nếu mẹ mắc sởi trong tam cá nguyệt đầu tiên, khi thai kỳ còn nhạy cảm với các tình trạng nhiễm trùng và sốt cao kéo dài.
- Sinh non: Tình trạng viêm nhiễm toàn thân, suy hô hấp hoặc suy kiệt cơ thể ở mẹ có thể kích thích cơn co tử cung và làm tăng nguy cơ chuyển dạ sớm.
- Thai chậm phát triển trong tử cung: Khi chức năng hô hấp và tuần hoàn của mẹ bị suy giảm, lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho thai nhi có thể suy giảm, làm chậm tốc độ tăng trưởng của thai. Nguy cơ này đáng chú ý hơn khi mẹ mắc sởi trong tam cá nguyệt thứ hai – giai đoạn thai nhi đang phát triển mạnh về cân nặng và các cơ quan.
- Suy thai cấp hoặc mạn tính: Những trường hợp mẹ bị giảm oxy máu kéo dài hoặc biến chứng hô hấp nặng có thể làm thai nhi rơi vào tình trạng thiếu oxy, làm suy giảm sức khỏe thai kỳ.
- Thai lưu: Đây là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể xảy ra trong các trường hợp bệnh diễn tiến nặng, đặc biệt khi mẹ bị suy hô hấp hoặc nhiễm trùng nghiêm trọng kéo dài.
Sởi trong thai kỳ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển và thời điểm sinh của thai nhi
3. Ảnh hưởng của bệnh sởi đến thai nhi và trẻ sơ sinh
Ngoài các biến chứng thai kỳ, virus sởi còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của thai nhi và trẻ sơ sinh trong một số trường hợp, đặc biệt khi mẹ mắc bệnh gần thời điểm sinh hoặc bệnh diễn tiến nặng kéo dài. Một số ảnh hưởng có thể gặp gồm:
- Thai nhẹ cân khi sinh: Tình trạng nhiễm trùng kéo dài, ăn uống kém và suy giảm thể trạng ở mẹ có thể tác động lên quá trình phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ trẻ sinh ra nhẹ cân.
- Suy thai do thiếu oxy: Khi mẹ bị viêm phổi, suy hô hấp hoặc giảm oxy máu, lượng oxy cung cấp cho thai nhi cũng có thể suy giảm, từ đó làm suy giảm hoạt động và sức khỏe của thai.
- Nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con: Trong một số trường hợp hiếm gặp, đặc biệt khi mẹ mắc sởi vào giai đoạn cuối thai kỳ, virus có thể lây sang thai nhi hoặc trẻ sơ sinh quanh thời điểm sinh.
- Sởi bẩm sinh hoặc sởi sơ sinh: Trẻ có thể xuất hiện sốt, phát ban hoặc các triệu chứng nhiễm trùng sớm sau sinh. Do hệ miễn dịch còn non yếu, trẻ mắc sởi sơ sinh có nguy cơ diễn tiến nặng hơn và dễ gặp biến chứng hô hấp hoặc nhiễm trùng toàn thân.
- Tăng nguy cơ phải chăm sóc tích cực sau sinh: Những trẻ sinh non, nhẹ cân hoặc có biểu hiện nhiễm sởi sớm có thể cần được theo dõi sát và hỗ trợ điều trị tại đơn vị sơ sinh để hạn chế biến chứng.
Điều trị và chăm sóc phụ nữ mang thai mắc sởi
Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus sởi, vì vậy việc điều trị ở phụ nữ mang thai chủ yếu tập trung vào kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ hồi phục và theo dõi sớm biến chứng. Do thai phụ là nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn, quá trình chăm sóc cần được thực hiện thận trọng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và thai nhi.
1. Theo dõi sát tình trạng hô hấp và thai kỳ
Phụ nữ mang thai mắc sởi cần được theo dõi sát các dấu hiệu hô hấp do nguy cơ viêm phổi và suy hô hấp cao hơn so với người bình thường. Các biểu hiện như ho nhiều, khó thở, thở nhanh, tím môi hoặc đau ngực cần được đánh giá sớm để phát hiện biến chứng kịp thời. Trong một số trường hợp, thai phụ có thể cần theo dõi nồng độ oxy máu hoặc hỗ trợ hô hấp nếu bệnh diễn tiến nặng.
Bên cạnh tình trạng của mẹ, việc theo dõi thai kỳ cũng rất quan trọng. Thai phụ cần chú ý cử động thai, tình trạng đau bụng, ra huyết âm đạo hoặc các dấu hiệu chuyển dạ sớm. Những trường hợp sốt cao kéo dài hoặc biến chứng hô hấp nặng có thể cần theo dõi tim thai và đánh giá sức khỏe thai nhi thường xuyên hơn.
2. Hạ sốt và kiểm soát triệu chứng đúng cách
Sốt cao kéo dài có thể làm thai phụ mất nước, suy kiệt và ảnh hưởng đến thai kỳ, vì vậy việc kiểm soát thân nhiệt cần được thực hiện đúng cách. Thai phụ nên nghỉ ngơi đầy đủ, mặc quần áo thoáng mát, lau ấm và theo dõi nhiệt độ thường xuyên trong thời gian mắc bệnh.
Paracetamol thường là thuốc hạ sốt được ưu tiên sử dụng cho phụ nữ mang thai khi có chỉ định phù hợp. Tuy nhiên, thai phụ cần dùng đúng liều khuyến cáo và không tự ý phối hợp nhiều loại thuốc cảm cúm hoặc thuốc hạ sốt khác nhau để tránh nguy cơ quá liều paracetamol.
Một số thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) như ibuprofen hoặc aspirin không được khuyến cáo tự ý sử dụng trong thai kỳ, đặc biệt ở giai đoạn cuối thai kỳ, do có thể ảnh hưởng đến thai nhi và tuần hoàn thai. Vì vậy, mọi loại thuốc sử dụng trong thời gian mắc sởi nên có hướng dẫn từ bác sĩ.
Ngoài sốt, các triệu chứng như ho, đau họng, nghẹt mũi hoặc viêm kết mạc mắt cũng cần được chăm sóc phù hợp để giảm khó chịu và hạn chế nguy cơ bội nhiễm. Thai phụ không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh, thuốc ho phối hợp nhiều hoạt chất hoặc các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng vì có thể ảnh hưởng đến thai nhi hoặc làm che lấp dấu hiệu biến chứng.
3. Bổ sung nước và đảm bảo dinh dưỡng
Khi mắc sởi, cơ thể phụ nữ mang thai thường tiêu hao nhiều năng lượng hơn do sốt, viêm nhiễm và tình trạng ăn uống kém kéo dài. Điều này không chỉ khiến thai phụ dễ mệt mỏi, mất nước mà còn có thể làm suy giảm lượng oxy truyền đến thai nhi nếu không được chăm sóc dinh dưỡng phù hợp.
Bạn nên uống đủ nước mỗi ngày – nước ấm, oresol hoặc dung dịch điện giải đều là lựa chọn tốt, đặc biệt khi sốt cao hay ra mồ hôi nhiều. Chế độ ăn cần đảm bảo đủ đạm, vitamin và khoáng chất với các thực phẩm mềm, dễ tiêu như cháo, súp, sữa, thịt, cá, trứng, rau xanh và trái cây giàu vitamin C.
Trong trường hợp ăn uống kém kéo dài, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, thai phụ cần được thăm khám để được hỗ trợ kịp thời.
Dinh dưỡng đầy đủ giúp hỗ trợ phục hồi và duy trì thể trạng cho mẹ bầu
4. Nghỉ ngơi và hạn chế lây nhiễm
Trong thời gian mắc sởi, phụ nữ mang thai nên nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể có điều kiện hồi phục và giảm gánh nặng lên hệ hô hấp. Môi trường sống thông thoáng, ngủ đủ giấc và tránh làm việc nặng là những điều kiện cơ bản hỗ trợ hồi phục – đặc biệt quan trọng khi hệ hô hấp đang phải chịu thêm gánh nặng từ bệnh sởi.
Virus sởi có thể lây sang người khác từ khoảng 4 ngày trước đến 4 ngày sau khi ban xuất hiện. Vì vậy, khi nghi ngờ mắc sởi – kể cả trước khi phát ban – thai phụ nên thực hiện cách ly tại nhà và liên hệ bác sĩ ngay để được hướng dẫn. Trong thời gian cách ly, cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai chưa có miễn dịch và người suy giảm miễn dịch.
Bên cạnh đó, cần đeo khẩu trang khi tiếp xúc, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, rửa tay thường xuyên và không dùng chung vật dụng cá nhân để giảm nguy cơ lây nhiễm trong gia đình và cộng đồng.
Tìm hiểu thêm:
- Bệnh Sởi Ở Trẻ Em Có Nguy Hiểm Không? Những Điều Cha Mẹ Cần Biết
- Bệnh Sởi Bao Lâu Thì Khỏi? Dấu Hiệu Cho Thấy Bệnh Đang Hồi Phục Tốt
Khi nào mẹ bầu cần nhập viện?
Phụ nữ mang thai mắc sởi cần được theo dõi sát vì bệnh có thể diễn tiến nhanh và làm tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai nhi. Thai phụ nên đến cơ sở y tế hoặc nhập viện sớm khi xuất hiện các dấu hiệu sau:
- Sốt cao liên tục, khó hạ sốt hoặc sốt kéo dài nhiều ngày.
- Khó thở, thở nhanh, tím môi hoặc đau ngực.
- Ho nhiều, kiệt sức, có dấu hiệu suy hô hấp.
- Ăn uống kém, nôn nhiều hoặc có biểu hiện mất nước.
- Lơ mơ, co giật hoặc rối loạn ý thức.
- Thai máy giảm, đau bụng hoặc ra huyết âm đạo bất thường.
- Có dấu hiệu chuyển dạ sớm hoặc cơn gò tử cung bất thường.
- Thai phụ có bệnh lý nền, suy giảm miễn dịch hoặc đang ở giai đoạn cuối thai kỳ.
Nếu bạn đang có bất kỳ dấu hiệu nào trong danh sách trên, đừng chờ đợi. Liên hệ Bệnh viện Đại học Phenikaa qua hotline 1900 886648 để được tư vấn và hướng dẫn kịp thời.
Cách phòng ngừa bệnh sởi trong thai kỳ
Phòng ngừa chủ động là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc sởi và hạn chế biến chứng trong thai kỳ. Đối với phụ nữ mang thai hoặc có kế hoạch mang thai, việc bảo vệ miễn dịch và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây cần được chú trọng ngay từ sớm.
1. Tiêm vắc xin trước khi mang thai
Tiêm vắc xin đầy đủ trước thai kỳ là biện pháp chủ động và được WHO khuyến cáo để giảm nguy cơ mắc sởi trong thai kỳ. Việc có miễn dịch bảo vệ trước thai kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nếu tiếp xúc với virus sởi.
Phụ nữ nên kiểm tra tiền sử tiêm chủng hoặc xét nghiệm kháng thể IgG sởi khi cần thiết để xác định có đủ miễn dịch bảo vệ hay chưa. Kết quả IgG dương tính cho thấy cơ thể đã có miễn dịch; nếu âm tính hoặc chưa tiêm đủ mũi, nên hoàn thành tiêm vắc xin sởi ít nhất 1 tháng trước khi mang thai theo khuyến cáo. Do vắc xin sởi là vắc xin sống giảm độc lực, phụ nữ đang mang thai không được khuyến cáo tiêm trong thai kỳ.
Tiêm phòng trước thai kỳ là biện pháp bảo vệ hiệu quả nhất
2. Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây
Virus sởi có khả năng lây lan rất mạnh qua đường hô hấp, đặc biệt trong môi trường đông người hoặc khu vực đang có dịch. Vì vậy, phụ nữ mang thai nên hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện sốt, ho, phát ban hoặc nghi ngờ mắc sởi.
Trong giai đoạn có dịch, thai phụ nên hạn chế đến nơi đông người nếu không cần thiết, đồng thời đeo khẩu trang khi ra ngoài hoặc khi tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp. Nếu trong gia đình có người mắc sởi, cần chủ động cách ly và vệ sinh môi trường để giảm nguy cơ lây nhiễm.
3. Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống
Duy trì vệ sinh cá nhân đúng cách giúp giảm nguy cơ tiếp xúc với virus và hỗ trợ bảo vệ hệ hô hấp trong thai kỳ. Thai phụ nên rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và vệ sinh mũi họng sạch sẽ mỗi ngày.
Bên cạnh đó, không gian sống cần được giữ thông thoáng, sạch sẽ và hạn chế khói bụi để giảm kích thích đường hô hấp. Việc duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh, nghỉ ngơi hợp lý và đảm bảo dinh dưỡng cũng góp phần hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn trong thai kỳ.
4. Chủ động theo dõi khi có nguy cơ phơi nhiễm
Nếu đã tiếp xúc gần với người mắc sởi hoặc nghi ngờ mắc bệnh, phụ nữ mang thai không nên chủ quan dù chưa xuất hiện triệu chứng. Thai phụ cần theo dõi sát các biểu hiện như sốt, ho, chảy mũi hoặc phát ban trong thời gian sau phơi nhiễm và thông báo sớm với bác sĩ để được tư vấn phù hợp.
Trong một số trường hợp phơi nhiễm nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm immunoglobulin (IG) dự phòng trong vòng 6 ngày sau phơi nhiễm để giảm nguy cơ mắc bệnh hoặc làm nhẹ triệu chứng. Biện pháp này cần được chỉ định bởi bác sĩ dựa trên tuổi thai và tình trạng miễn dịch của mẹ. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi sởi, xét nghiệm IgM anti–measles – thường dương tính từ ngày thứ 3 sau khi phát ban – là phương pháp xác nhận chẩn đoán nhanh và chính xác nhất, giúp bác sĩ đưa ra hướng xử trí kịp thời.
Kết luận
Bệnh sởi ở phụ nữ mang thai có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi nếu bệnh diễn tiến nặng hoặc xuất hiện biến chứng hô hấp. Chủ động theo dõi triệu chứng, chăm sóc đúng cách và phòng ngừa từ trước thai kỳ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nguy hiểm trong thai kỳ.
Khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc sởi như sốt cao, phát ban, ho nhiều hoặc khó thở, thai phụ nên thăm khám sớm tại Bệnh viện Đại học Phenikaa để được bác sĩ đánh giá tình trạng hô hấp, theo dõi sức khỏe thai nhi và tư vấn hướng chăm sóc, điều trị phù hợp theo từng giai đoạn thai kỳ. Để được hỗ trợ đặt lịch khám nhanh chóng, mẹ bầu có thể liên hệ hotline 1900 886648.
